Dit lyk so met die eerste oogopslag 'n sterk argument ten gunste van selfliefde en 'n uitbalanseringsetiek. Sommige formuleer dit se: Gun aan ander wat jy self het. En ook: 'Charity begins at home.
Maar daar is ook 'n ander siening. Kom 'n mens ooit by die naaste uit as jy by jouself begin? Kry jy ooit die ander een in sig as jyself die wereld volstaan? Augustinus het gese: Sonde isincurvatus in se, dis die Latyn vir opgekrul in jouself soos 'n luislang. En 'n luislang moet homself eers uitrol, reguit draai en na buite kyk om te kan beweeg. Is Jesus se opdrag regtig dat ons by onsself moet begin? Is dit watHygedoen het?
Kom ons begin by Jesus se opsomming van die wet. As 'n mens mooi dink, eindig die selfliefde-argument met drie gebooie in plaas van Jesus se twee: liefde vir God, liefde vir jou self, en liefde vir jou naaste. Maar Jesus se uitdruklik Hy som die wet intweegebooie op. Het Hy dan regtig bedoel 'soos jou self is 'n aparte gebod?
Die goue rel lui natuurlik nie dat ons aan ander moet doen wat ons aan onsselfdoennie, maar dat ons aan ander moet doen wat ons wil h dat hulle aan ons moet doen. Dit beteken dat ek my moet indink in wat vir my lekker sal wees en dit dan aan ander doen. Dit is heeltemal anders as om eers alles aan myself te doen en dit dan ook aan ander te doen. In die goue rel word jy net 'nteoretiesemaatstaf vir wat jy aan ander moet doen, nie een wat dit eers daadwerklik aan jouself doen nie.
En dan Filippense 2:4, die vermaning van Paulus. Soos dit daar staan, skep dit al die ruimte om by jouself te begin en daarna na die ander oor te beweeg: 'Julle moenienetelkeen aan sy eie belange dink nie, maarookaan di van ander. Dit vra selfs veel minder as die 'drie gebooie-etiek waar 'n mens daremnet soveelaan ander moet doen as aan jouself. Hiervolgens moet jy nou net darem ook ietsie vir ander doen.
Waarom sou Paulus op ander plekke oor dieselfde saak skryf, maar dit anders stel? Ons lees: 'n Mens moet nie sy eie voordeel soek nie, maar di van ander. Maak soos ek: ... Ek soek nie my eie belang nie, maar di van baie ander, sodat hulle gered kan word. Volg my voorbeeld, soos ek die voorbeeld van Jesus Christus volg (1 Kor 10:24, 33; 11:1). En in Romeine 15:1-2: 'Ons moenie aan onsself dink nie: elkeen van ons moet aan ons naaste dink en aan wat vir hom goed is. Waarom sou hy dit dan skielik in Filippense anders stel? Op al die ander plekke lees ons: Nie onsself nie, maar die ander. Maar in Filippense: Nienetelkeen aan jouself nie, maarookaan ander. Die 'net en die 'ook is natuurlik maar klein woordjies, maar hulle maak 'n groot verskil. 'n Gee-etiek waarin dit nie om myself gaan nie, maar om die ander soos ons dit by Jesus leer ken het word deur die twee woordjies verander in 'n uitbalanseringsetiek waarin ek eerste kom.
As die 'net en die 'ook weggelaat sou word, is dit 'n totaal ander etiek. Dan is ons terug by Jesus se gee-etiek en Paulus se ander uitsprake. Dan word dit Jesus se voorbeeld wat Paulus dan ook in die Korintirbrief voorhou. Jesus het mos nie eers aan Homself genoeg gedoen, en daarna darem ook 'n ietsie vir ons nie. Hy het Homself mos radikaal verneder en tekort gedoen om ons te red. 'Hoewel Hy ryk was, het Hy terwille van julle arm geword (2 Kor 8:9). Dis 'n gee-etiek, nie 'n uitbalanseringsetiek nie.
Maar is dit nie dieselfde voorbeeld waarna Paulus in Filippense 2 verwys nie? Gaan hy nie na hierdie vermaning in vers 4 direk oor om ons op Jesus te wys wat aan God gelyk was, maar dit prysgegee het en aan 'n slaaf gelyk geword het, en selfs die vernederende kruisdood nie ontsien het nie, om ons te red? (Fil 2:5 ev) Dis uit en uit 'n gee-etiek. Hoe kon Paulus dan nou hierdie saak heeltemal verander met die 'net en die 'ook Dit lyk of dit nie pas in die verband van Filippense 2 nie. Dis interessant dat die Griekse bewoording van Filippense 2:4 dieselfde vorm het as 1 Korintirs 10, maar dat die vertalers verkies het om hier 'n 'net en 'n 'ook in te voeg wat hulle nie in 1 Korintirs gedoen het nie. As hulle wou vertaal soos in 1 Korintirs 10, en soos die voorbeeld van Jesus in Filippense direk hierna ons leer, sou hulle vertaal het: 'Julle moenie elkeen aan sy eie belange dink nie, maar juis aan di van ander. Dit sou dan ook presies gepas het by die voorafgaande sin wat nie lees: Julle 'moet julleself gelyk ag aan die ander ee'n? nie, maar: Julle 'moet die ander een hor ag as julleself. Daar was nie taalkundig of teologies rede om die 'net en 'ook in Filippense 2:4 in te voeg nie. Dit spreek teen die hele verband en dit vloek teen Jesus se voorbeeld wat pertinent net daarna in besonderhede behandel word. Daarom is daar ook 'n aantal vertalings (NJB, WJ) wat die 'net en die 'ook weglaat en vertaal soos die ander plekke waar Paulus daaroor skryf: 'Julle moenie elkeen aan julle eie belange dink nie, maar juis aan di van ander.
En nou kan ons teruggaan na Jesus se opsomming van die wet. Dit spreek teen sy hele lewe en voorbeeld om 'soos jouself as 'n aparte gebod te sien waaraan ons net so gehoorsaam moet wees as aan 'jou naaste liefh. En dit is in elk geval totaal onnodig om mense te beveel om hulself lief te h. Die groot moeilikheid is dat ons onsself nie daarvan kan afkry nie. Dis ons heerlikste tydverdryf. Dis 'n kwade dag as dit ge'nterpreteer word as 'n bevel van God. As dit iets is, is dit 'n verbod van God. God sukkel ons lewe lank om ons af te kry van ons liefde vir onsself. Calvyn het gese ons het nie 'n gebod nodig om onsself lief te h nie, dis ons sondige natuur wat ons aanvuur om dit vanselfsprekend te doen.
Wat beteken 'soos jouself dan? Dis inderdaad die norm vir ons naasteliefde. Soos ons onsself altyd in ons sondige selfsug liefhet en onsself altyd die uitgangspunt van ons lewe maak, net so moet ons nou ons naaste liefh en as uitgangspunt van ons doen en late maak. Dis presies wat die goue rel ook se: Dink mooi wat vir jou lekker sou wees, maar doen dit dan aan die ander, en nie aan jouself nie.
Maar waar kom die ernstige verdediging van 'n positiewe selfliefde dan vandaan? Dalk uit 'n misverstand. Die misverstand is die betekenis van liefde in die Bybel. As ons die betekenis van liefde wil aflees uit Jesus se optrede, is liefde die bereidheid om vir ander te offer, selfs tot die dood toe. Ek kan my nie vir myself opoffer nie. Liefde is 'n beweging weg van jouself na die ander. Liefde kos iets, soms alles. Dit maak selfliefde per definisie onmoontlik.
Maar daar is tog wel 'n kernwaarheid in die verdediging van selfliefde. Dit is dat 'n mens 'n positiewe selfbeeld moet h om in staat te wees om lief te h. Iemand met min selfvertroue kan min gee, en liefde het alles met gee te doen. 'n Positiewe selfbeeld lei ook tot respek vir 'n mens se eie lewe, om verantwoordelik met jou lewe om te gaan. Maar dit is nie liefde nie. Jesus se liefde was onherroeplik opandergerig. Waar kry 'n mens 'n positiewe selfbeeld? As jy glo wat die evangelie se, dat God jou (as deel van die wereld) so liefhet dat Hy sy enigste vir jou gegee het tot in die allerdiepste vernedering. Dit beteken jy het waarde vir God! Jy kan jou kop optel en uitbeweeg na mense in nood. Dit is liefde.
Bron: bybelkennis.co.za